Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nedir?
İzmir’de travma sonrası stres bozukluğu, kişinin yaşamını tehdit eden ya da beden bütünlüğünü bozan bir olayla karşılaşmasının ardından ortaya çıkar. Trafik kazaları, fiziksel ya da cinsel saldırılar, askeri çatışmalar, işkence gibi olaylar bu duruma örnek verilebilir. Kişi, olay sırasında yoğun korku, çaresizlik ve dehşet yaşar.
Kişi çok sarsıcı bu olaydan sonra zihninde travmanın tekrar tekrar canlanması, irkilmeler, kabuslar ve aşırı tetikte olma hali deneyimler. Travma sonrası stres bozukluğu sıklıkla istemsiz şekilde flashback (yeniden yaşama) içerir. Ortamdaki herhangi bir tetikleyici (ses, koku, görüntü, kelime, cümle) tekrar yaşama deneyimini başlatabilir. Bu nedenle birey aşırı tetikte olma hali içerisinde, travmayı çağrıştıran her tür uyaranı bilinçli ya da bilinçsiz şekilde kaçınma davranışıyla karşılar.
Olaya dair detaylar dehşet ve korku içinde hatırlanmıyor olabilir. Hatırlayamama, travmatik olaya karşı gelişen bir savunma mekanizmasıdır. Travma sonrası stres bozukluğunda kaygı yoğunlaştığında disosiyatif nöbet, disosiyatif amnezi ve füg gibi disosiyatif yaşantıların eklenmesi doğaldır.
Ayrıca insanlardan kopukluk ve yabancılaşma duygusu oluşabilir. Yoğun kaygı derealizasyon veya depersonalizasyon tablolarını ortaya çıkarabilir. Travmaya maruz kalan bireyde duygusal küntlük, yüz ifadesinde donukluk, dış dünyaya karşı ilgi ve istekte azalma görülebilir. Depresyon travma sonrası stres bozukluğuna eşlik edebilir. Sinirlilik, öfke patlamaları ve geleceğe dair beklentisizlik gelişebilir. Birey sanki yeni bir gün başlayamıyormuş gibi sürekli travma anına takılı kalır. Zamanla bu tabloya depresif duygudurum eklenir.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?
- Aşırı irkilme
- Hiper uyanıklık
- Sürekli tehdit algısı
- Bedensel alarm hali
- Kaçınma davranışları
- Flashback yaşantıları
- Tekrarlayıcı kabuslar
- Beklenti kaygısı
Bireyin kendisinin ya da tanıklık ettiği bir başkasının fiziksel veya ruhsal bütünlüğüne tehdit içeren bir olay sonrası korku, çaresizlik ve dehşet yaşantılaması söz konusudur. Belirtiler üç ay içinde düzelirse akut stres bozukluğu, daha uzun sürerse kronik travma sonrası stres bozukluğu olarak adlandırılır.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu ile İşlevsellikte Bozulma
Belirtiler bireyin sosyal ve mesleki alanlarda işlev kaybına neden olur. İnsana dair güven kaybı, yakınlık kuramama, duygulara karşı kayıtsızlık sosyal ilişkileri bozar. Destek sistemleriyle temas zayıflar. İnsanla temasın kopması mesleki beceri kaybını da beraberinde getirir. İlgi ve istek kaybı, depresif duygudurum ve kaçınmalar mesleki işlevselliği bozar.
Nörobiyolojik olarak amigdala aşırı tehdit algısıyla sürekli alarm üretir. Muhakeme ve planlamadan sorumlu prefrontal korteks bu yoğunluğu düzenlemekte yetersiz kalır. Kronik yüksek kortizol düzeyleri oluşur. Bu mekanizmalar travma sonrası stres bozukluğu belirtilerini sürdürür.
İzmir Psikiyatri Dr. Olga Gökbulut, travmatik olaylara yaklaşımı, güvenli terapi ortamı oluşturması ve dayanıklılık kazandıran tutumuyla tedavi sürecinde deneyimli bir psikiyatristtir.
İzmir’de Travma Sonrası Stres Bozukluğu Tedavisi ve Terapisi
Travma sonrası stres bozukluğu, kaygı bozuklukları içinde farklı bir kategoride değerlendirilir. Kökeni travma olsa da belirtileri ve fizyolojik tepkileriyle süreklilik gösteren yoğun bir kaygı tablosudur. Geçmişte yaşanan tehdit, sanki hâlâ devam ediyormuş gibi algılanır. TSSB, şiddetli biçimde koşullanmış bir kaygı bozukluğudur. Uykuya dalamama, kabuslar, uyumaktan kaçınma, dikkat dağınıklığı, sinirlilik, öfke patlamaları ve aşırı tetikte olma hali medikal tedaviyle düzenlenmelidir.
Gestalt terapi yaklaşımına göre, travma ile kişi arasındaki temas tamamlanamadığı için birey geçmişte takılı kalır. Bireysel terapi, tamamlanmamış yaşantının güvenli biçimde ele alınarak kapatılmasını hedefler. Bayraklı Psikiyatri Dr. Olga Gökbulut, bu süreçte danışanın travmanın içinden yeniden yürüyerek ilerlemesini destekler. Güvenli ortamın sağlanması ve bireyin psikolojik dayanıklılığının artırılmasıyla, akut ve kronik TSSB belirtilerinin azaltılması ve birey tarafından yönetilebilir hâle gelmesi amaçlanır.
Randevu Al