Depresyon tedavisine başlamak kadar, tedaviyi doğru zamanda ve doğru bir şekilde tamamlamak da oldukça önemlidir. Birey kendisini daha iyi hissettiğinde, ilaçların yan etkilerinden rahatsız olduğunda, terapi sürecinin zorlayıcı geldiğini düşündüğünde ya da günlük yaşamın yoğunluğu sebebiyle kontrolleri aksattığında tedaviyi sonlandırmak isteyebilir. Ancak belirtilerin azalması, depresyonun tamamen iyileştiği anlamına her zaman gelmez.
Depresyon tedavisi aniden bırakılırsa ne olur? Belirtiler tekrardan meydana gelebilir, mevcut iyileşme kalıcı hale gelmeyebilir ve özellikle antidepresan ilaçlarının aniden kesilmesi durumunda yoksunluk belirtileri meydana gelebilir. Bununla beraber her hastanın tanısı, kullanmış olduğu ilaç, tedavi süresi, geçmiş depresyon dönemi ve yaşam şartları farklılık gösterebilir. Bu sebeple tedaviyi sonlandırma kararı, bireye özel değerlendirmeyle ve psikiyatri doktoru ile birlikte verilmesi gerekir.
Depresyon Tedavisi Aniden Bırakılırsa Ne Olur?
Depresyon tedavisi sadece ilaç kullanmakla sınırlı değildir. Tedavi planı; psikiyatrik değerlendirme, antidepresan kullanımı, psikoterapi, düzenli kontroller, uyku ve yaşam düzenlemeleri, eşlik eden hastalıkların takibi ve gerektiğinde aile desteği gibi birçok fazla bileşen içerebilir.
Tedaviyi yarım bırakmak şu şekillerde görülebilir:
- İlacı psikiyatri hekimine danışmadan aniden kesmek
- İlaç dozunu kişinin kendi kararına göre azaltmak
- İlacı bazı günler kullanıp bazı günler kullanmamak
- Kendini daha iyi hissedince kontrollere gitmemek
- Psikoterapiyi belirlenen hedeflere ulaşmadan sonlandırmak
- Belirtiler devam ettiği hâlde tedavinin işe yaramadığına karar vermek
Dünya Sağlık Örgütü, depresyon için etkili psikolojik ve ilaç tedavilerinin bulunduğunu; tedavi seçiminin belirtilerin şiddetine ve kişinin ihtiyaçlarına göre yapılması gerektiğini belirtmektedir. Bu nedenle tedavinin hangi bölümünün ne kadar süreceği herkes için aynı değildir.
Depresyon Belirtileri Tekrarlayabilir
Depresyon tedavisinin erken bırakılması durumunda en önemli risklerden biri, belirtilerin tekrarlamasıdır. Birey bir süre daha iyi hissetmesi durumunda bile çökkünlük, isteksizlik, enerji kaybı, uyku sorunları, dikkat dağınıklığı, suçluluk düşünceleri ve sosyal geri çekilme tekrarlayabilir.
Burada iki farklı durum söz konusu olabilir. İlkinde mevcut depresyon dönemi tam olarak iyileşmeden belirtiler yeniden şiddetlenir. İkincisinde ise kişi iyileştikten sonra yeni bir depresyon dönemi yaşayabilir. Günlük dilde her iki durum da “depresyon geri döndü” şeklinde ifade edilse de klinik değerlendirmede belirtilerin başlama zamanı, niteliği ve kişinin önceki hastalık öyküsü önemlidir. Geçmişte birden fazla depresyon dönemi yaşayan, belirtileri ağır seyreden, işlev kaybı belirgin olan veya yaşamında devam eden stres etkenleri bulunan kişilerde koruyucu tedavi daha uzun planlanabilir.
Antidepresan İlaç Aniden Bırakılırsa Ne Olur?
Antidepresan ilaçlar genellikle psikiyatri hekiminin hazırladığı kademeli azaltma planıyla bırakılır. İlacın birden kesilmesi veya dozun hızlı azaltılması, antidepresan yoksunluk belirtileri olarak adlandırılan yakınmalara yol açabilir. Bu belirtiler bağımlılıkla aynı anlama gelmez. Daha çok, vücudun düzenli kullanılan ilacın azalmasına uyum sağlamasıyla ilişkilidir.
Antidepresan bırakma belirtileri arasında şunlar bulunabilir:
- Baş dönmesi ve dengesizlik hissi
- Bulantı veya sindirim sistemi yakınmaları
- Baş ağrısı ve halsizlik
- Uykuya dalma güçlüğü
- Yoğun veya rahatsız edici rüyalar
- Kaygı, huzursuzluk ve ani duygu değişimleri
- Konsantrasyon güçlüğü
- Kollar, bacaklar veya baş bölgesinde elektriklenme benzeri hisler
- Gerçek dışılık hissi
- Çökkünlük ve keyif alamama
- Bazı kişilerde kendine zarar verme veya intihar düşünceleri
Yoksunluk belirtilerinin türü ve şiddeti kullanılan ilaca, doza, kullanım süresine, önceki azaltma deneyimlerine ve kişisel özelliklere göre değişebilir. Bazı kişilerde belirtiler hafif ve kısa süreli olabilirken bazı kişilerde daha yoğun veya uzun sürebilir.
Yoksunluk Belirtisi ile Depresyonun Geri Dönmesi Aynı Şey midir?
Yoksunluk belirtileri ile depresyonun tekrardan ortaya çıkması aynı durum değildir. Ancak bu iki tablo birbirine benzeyebildiği için kişinin kendi başına ayrım yapması zor olabilir. İlacın kesilmesinden kısa süre sonra başlayan baş dönmesi, elektrik çarpması benzeri hisler, bulantı veya daha önceki depresyon döneminde yaşanmamış bedensel belirtiler yoksunluğu düşündürebilir. Depresyon belirtilerinin geri dönüşü ise çoğu zaman daha kademeli gelişir ve kişinin önceki depresyon dönemindeki duygu, düşünce ve davranış örüntülerine benzeyebilir.
Yine de başlangıç zamanı tek başına kesin bir ayrım yapılmasını sağlamaz. Bazı ilaçlar vücuttan daha yavaş atıldığı için yoksunluk belirtileri gecikmeli başlayabilir. Bu nedenle “İlacımı bıraktım ve kötü oldum, depresyonum kesin geri döndü” ya da “Bu yalnızca yoksunluk, önemli değil” şeklinde kesin bir sonuca varmak doğru değildir. Belirtilerin psikiyatri hekimi tarafından değerlendirilmesi gerekir.
Psikoterapi Yarım Bırakılırsa Ne Olur?
Psikoterapi sadece bireyin o gün kendisini daha iyi hissetmesini sağlamayı amaçlamaz. Depresyonu devam ettiren düşünce ve davranış kalıplarının farkına varmak, stresle baş etme becerilerini geliştirmek, günlük işlevselliği tekrardan kurmak ve olası tekrar belirtilerini erken tanımak da sürecin önemli parçaları haline gelmektedir.
Terapinin erken sonlanmasıyla birlikte birey bazı yararlı farkındalıklar kazanmış olsa da, bunları günlük yaşamına entegre etmesi veya pekiştirme fırsatı bulamayabilir. Özellikle davranışsal etkinleştirme, bilişsel davranışçı terapi ya da kişilerarası terapi gibi yapılandırılmış yaklaşımlarda seansların birbiri üzerine kurulan hedefleri bulunabilir.
Dünya Sağlık Örgütü; bilişsel davranışçı terapi, davranışsal etkinleştirme, kişilerarası terapi ve problem çözme terapisini depresyonda kullanılan etkili psikolojik yaklaşımlar arasında göstermektedir.
Bununla birlikte terapiyi bırakma isteği her zaman isteksizlikten kaynaklanmaz. Kişi terapistle yeterli uyumu sağlayamamış, uygulanan yöntemi anlamamış, maddi güçlük yaşamış veya seanslara zaman ayıramamış olabilir. Böyle bir durumda terapiyi sessizce bırakmak yerine uzmanla konuşmak; yöntemi, seans sıklığını ve tedavi hedeflerini yeniden değerlendirmek daha sağlıklı olabilir.
Kendini İyi Hissetmek Tedavinin Bittiği Anlamına Gelir mi?
Birey kendisini daha iyi hissetmesi olumlu bir gelişmedir. Fakat depresyonda ilk düzelmeyle kalıcı iyileşme aynı aşama değildir. Uyku ve iştah düzelebilir, enerji artabilir ya da kişi günlük sorumluluklarına geri dönebilir. Bununla birlikte karamsarlık, değersizlik düşünceleri, keyif almakta zorlanma ya da stres karşısındaki kırılganlık devamlılık sağlayabilir.
Antidepresan tedavisinin ne kadar sürdürüleceği kişiye göre belirlenir. Yapılan bilimsel araştırmalar sonucunda, belirtilerin düzelmesinden sonra ilaçların çoğu zaman en az altı ay daha kullanılması; ağır ya da tekrarlayan ruhsal hastalıklarda daha uzun kullanım gerekebileceği belirtilmiştir. (Royal College of Psychiatrists)
Bu süre herkes için uygulanacak sabit bir takvim değildir. Psikiyatri hekimi; geçirilen depresyon dönemlerinin sayısını, belirtilerin ağırlığını, tedaviye verilen yanıtı, yan etkileri, kişinin tercihlerini ve tekrar riskini birlikte değerlendirir.
Tedaviyi Yarım Bırakmak Günlük Yaşamı Nasıl Etkileyebilir?
Depresyon tedavisi yarım bırakılırsa ortaya çıkabilecek sonuçlar yalnızca ruh haliyle sınırlı kalmayabilir. İşe veya okula devam etmek zorlaşabilir, karar verme ve odaklanma becerileri azalabilir, ilişkilerde tahammülsüzlük ve sosyal geri çekilme görülebilir. Uyku düzeninin bozulması gündüz yorgunluğunu artırabilir. Kişi tedavi sürecinde yeniden kazandığı rutinleri kaybedebilir ve yardım istemeyi erteleyebilir. Sorumlulukları yerine getirememe durumu ise suçluluk ve yetersizlik düşüncelerini güçlendirebilir.
Depresyon; aile, arkadaşlık, eğitim ve çalışma yaşamını etkileyebilen bir ruhsal bozukluktur. Bu nedenle tedavinin hedefi yalnızca bazı belirtileri azaltmak değil, kişinin işlevselliğini, yaşam kalitesini ve güvenliğini de desteklemektir.
Depresyon Tedavisi Neden Yarım Bırakılır?
Kişinin tedaviyi bırakmak istemesinin birçok anlaşılabilir nedeni olabilir:
- İlaçların yan etkilerinden rahatsız olmak
- İlaç kullanmanın kişiliği değiştireceğinden endişe etmek
- Kilo veya iştah değişiklikleri yaşamak
- Duyguların azaldığını düşünmek
- Tedaviden yeterli yarar görülmediğine inanmak
- Kendini iyi hissedince tedavinin tamamlandığını düşünmek
- Terapi sürecinde zorlayıcı konularla karşılaşmak
- Maddi veya zamansal güçlükler yaşamak
- Gebelik planlamak
- Çevreden gelen yanlış yönlendirmelerden etkilenmek
Bu nedenler psikiyatri hekiminden gizlenmemelidir. Tedaviyi bırakma isteği açıkça konuşulduğunda doz değişikliği, ilaç değişimi, yan etkilerin yönetilmesi veya tedavi planının yeniden düzenlenmesi mümkün olabilir.
Tedaviyi Bırakmak İsteyen Kişi Ne Yapmalıdır?
Tedaviyi bırakma isteği utanılacak veya saklanacak bir durum değildir. Ancak kararın tek başına uygulanması yerine psikiyatri hekimiyle paylaşılması gerekir.
Güvenli bir yaklaşım şu adımları içerebilir:
- İlacı veya terapiyi kendi başınıza sonlandırmadan hekiminizle görüşün.
- Tedaviyi neden bırakmak istediğinizi açıkça anlatın.
- Yaşadığınız yan etkileri ve endişeleri paylaşın.
- Kullanılan ilaca uygun, kişiselleştirilmiş bir doz azaltma planı oluşturun.
- Azaltma sırasında uyku, kaygı, duygu durumu ve bedensel belirtileri takip edin.
- Kontrol randevularını yalnızca kötüleştiğinizde değil, planlanan tarihlerde sürdürün.
- Yakınlarınıza erken uyarı belirtilerini ve gerektiğinde nasıl destek olabileceklerini anlatın.
Yapılan bilimsel değerlendirmeler sonucunda, antidepresan azaltma süresinin kişiye göre değişebileceğini; bazı kişilerde haftalar, bazı kişilerde aylar veya daha uzun bir dönem gerekebileceğini belirtmektedir. İzlem sırasında hem yoksunluk belirtileri hem de depresyon belirtilerinin geri dönüşü değerlendirilmelidir.
İlacı Zaten Bıraktıysanız Ne Yapmalısınız?
İlacı birkaç gündür kullanmıyorsanız veya dozu azalttıktan sonra yakınmalar başladıysa internetteki genel doz önerilerine göre hareket etmeyin. İlacın adı, dozu, ne kadar süredir kullanıldığı ve son dozun ne zaman alındığı önemlidir.
En kısa sürede tedaviyi düzenleyen psikiyatri hekimiyle iletişime geçin. Eski doza dönmek, daha düşük bir dozla yeniden başlamak veya farklı bir plan uygulamak klinik değerlendirme sonrasında kararlaştırılmalıdır.
Unutulan bir dozun ardından çift doz almak da her ilaç için güvenli değildir. İlacın kullanma talimatı, eczacının bilgilendirmesi ve hekimin önerisi esas alınmalıdır.
Depresyon Tedavisi Hakkında Sık Sorulan Sorular
- Antidepresanı bir gün unutmak tedaviyi bozar mı?: Tek bir dozun unutulmasının etkisi kullanılan ilaca göre değişir. Bazı ilaçlarda belirgin bir sorun yaşanmazken bazı ilaçlarda kısa sürede yoksunluk yakınmaları görülebilir. Çift doz almadan önce ilacın kullanma talimatı kontrol edilmeli ve hekime veya eczacıya danışılmalıdır.
- Antidepresanlar bağımlılık yapar mı?: Antidepresanlar, haz arayışı ve madde kullanımı üzerindeki kontrolün kaybedilmesiyle seyreden klasik bağımlılıkla aynı şekilde değerlendirilmez. Bununla birlikte vücut ilaca uyum sağlayabilir ve ilaç hızlı bırakıldığında yoksunluk belirtileri oluşabilir. Bu nedenle kademeli azaltma önemlidir.
- Depresyon tedavisi ne zaman bırakılabilir?: Belirtilerin düzelmesi, geçirilen depresyon dönemlerinin sayısı, tedavi süresi, tekrar riski, yan etkiler ve kişinin tercihleri birlikte değerlendirilir. Herkes için geçerli tek bir tedaviyi bırakma tarihi yoktur.
- Tedavi yarım kaldıysa yeniden başlanabilir mi?: Evet. Tedavinin yarım bırakılmış olması yardım almak için geç kalındığı anlamına gelmez. Psikiyatrik değerlendirmeyle mevcut belirtiler, önceki tedaviye verilen yanıt ve tedaviyi bırakırken yaşanan sorunlar incelenerek yeni bir plan hazırlanabilir.
Tedaviyi Doğru Şekilde Bitirmek de Tedavinin Bir Parçasıdır
Depresyon tedavisi yarım bırakılırsa belirtilerin tekrardan ortaya çıkması, günlük işlevselliğin bozulması ve antidepresan ilaç aniden kesilmişse yoksunluk belirtileri yaşanması mümkündür. Ancak bu sonuçlar herkes için aynı değildir ve tedaviyi bırakmak isteyen kişinin mutlaka sorun yaşayacağı anlamına gelmez. Erken fark edilen güçlükler, açık iletişim, düzenli takip ve kişiye özel sonlandırma planıyla süreç daha güvenli şekilde yönetilebilir.
İzmir’de psikiyatri doktoru Olga Gökbulut ile yapılacak değerlendirmede; tedaviden elde edilen yarar, yaşanan yan etkiler, depresyonun tekrar riski ve kişinin yaşam koşulları birlikte ele alınabilir. Tedaviyi bırakmayı düşünüyorsanız en güvenli adım, kararı tek başınıza uygulamak yerine sizi takip eden psikiyatri hekimiyle birlikte planlamaktır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Tanı, ilaç düzenlemesi veya kişiye özel tedavi önerisinin yerine geçmez.
Randevu Al